Józef Czechowicz

Ballada z tamtej strony (tomik)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3166-7

Ballada z tamtej strony (tomik)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

[Dedykacja]

panu wilamowi horzycy

pieśń

wieczorze seledynowy łuku pachnący 

o wieczorze jaskółek 

turkusy chryzolity¹ rubiny beryle² 

wśród wizji dawno już czułem 

ślubny śpiew nocy 

zamknięty w wielkie motyle  

o 

pachnący wieczorze podaj dłoń 

sypie się zmięte powietrze popiołem 

do kin przez zapasowe drzwi wbiegają konie 

i włosy równo ucięte nad czołem 

a ot i różowy dom 

i deszcz drobny idzie między buki 

seledynowym łukiem  

skręcają się jak muskuł elipsy ciemności półzmroku 

wąska jest brama 

w chłodnej kośbie³ zapachów 

schody i rząd świeczników wiodą cię na zachód 

czy ty czy inny w sennych gwiazd otoku 

ucz się seledynowymi okrętami kłamać  

o wieczorze 

o 

sierpniowe święto 

do kolan dziewczętom 

sięgające grą jak morze 

jak morze 

więzienie

maleją źrenice dnia 

przysłonięte rzęsami choin 

od myśli do myśli od pnia do pnia 

po ciemku chodzić się boisz 

przed chatą dotykając chust kwiatem podstrzesza 

kobieta w słonecznikach bieliznę rozwiesza  

kipi rąk oceanem betonowy stadion 

gdy gibki bicz biegnących u mety się zagiął  

na przestrzeni z szafirów i oliwnej wodzie 

statek pod dymem dąży ku białej pogodzie  

wszystko wszystko jest na ziemi  

w szpitalu zmiele łóżka płonąca pokrzywa 

w ślad zębatej gorączki topią się leniwo  

nad wiotszą⁴ niż łodygi kolumną obliczeń 

astrofizyk natchnione unosi oblicze  

bijąc młotem w żelazo na niebios otchłani 

murarz przy chmur drapaczu świeci jak archanioł 

wszystko wszystko jest na ziemi 

tak wiele 

wszystko 

tak mało  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

melancholia

rosły 

sztywne łodygi anten 

dźwięczący na dachach wykres 

w godzinach wyniosłych 

burzą układał się dzień ten i tamten 

i cóż pomogły tu 

obrazy nikłe 

chęć najdłuższego snu 

ach tak 

serce serdeczne stuka 

ach tak 

serce czerwone jak kwitnie lak 

odwieczna karuzela 

a jeśli nie 

niedziela 

może zaróżowi mnie 

jeśli tak 

wiem 

nieszczęście kipi i mgła 

pod wodą ciemnego dnia 

a przecież był złoty krzak 

był radością 

był tym  

pani marii maćkowskiej

w pejzażu

szum kasztanów niżej morski śpiew 

gasną o zmierzchu świece ukwieconych drzew 

droga w gaju wprost słońca złoci się podwójnie 

od szumu i wieczoru ciemnieją ustronia 

kołysząc się trawą bujną 

dziewczyny smukłe na koniach 

wzgórze na drożyn skrzyżowaniu 

tam kapliczka chłodna jak koral 

w półmroku krzyż tam anioł 

opuszczone wota rybaków 

zapomniana od dawna pora 

w rozbitym dzbanku spleśniała śmierć maków 

morze szumi kasztany 

konie kopytami złoto nad wodą mącą 

z jadących jedna rękę podniosła 

i znak daje poruszając nią w powietrzu jak wiosłem 

bo został u kaplicy źrebak zabłąkany 

zajrzał do wnętrza dotknął miękką wargą drzwi 

zarżał dziecinnie wysoko niewiadomo o co  

piłsudski⁵

śnieżne konie śnieżyca po świętym marcinie 

zamieć dom tratowała a dom mocny wytrwał 

dawny czas w zegarach szafach skrzyniach 

litwa litwa  

pryzmaty dachów tkwiły na wonnych ścian zrębie 

dachy strzegły i drzwi i serca okiennic 

ganek raźno skrzykiwał do siebie gołębie 

prowadząc na ogródek ze sosnowej sieni 

jezioro sine wolno szło do brzegu 

usypiając fale jak dzieci 

w domu dzieci bez kołysek kołysał spod śniegów 

jęczący nieustannie rok 63 

inny teraz rok czoło marszczy się inaczej 

rusztowania maszty na 20 pięter mur 

czerwony ołówek to polityki karabin 

przekreślił pozycję starej rozpaczy 

organizować cyfry znaczy prowadzić szturm 

czyżby koniec na akcjach gumy i jedwabiu 

ile milionów rocznie bluzgają nafciane wieże 

iloma miliardami fabryki gwiżdżą i rżą  

a jego nie zmierzyć 

on jest on  

nie deszcz kwiecia czeremchy⁶ siny mundur oblepił 

krzyżów orderów gwiazd na piersiach jezioro więc srebrno 

dom na litwie belweder gorzej albo lepiej 

może wszystko jedno  

sercem zagrać na mapach jak czerwiennną kartą 

stuka pod wstęgą drgnęło zabolało 

stukającym będzie otwarto 

stukać czy nie za mało 

działa bagnety nike⁷ to było 10 lat 

przygasły wybuchy śmierci ogniste smugi grzywy 

westchnieniem maszyn w tęgim znoju 

oddychają za miastem niwy 

domy ceglane chaty łakną chleba pokoju  

belweder⁸ to także dom stary biały jak księżyc 

dwoje w nim oczu a tyle światła 

patrz nocą na tym domu widać jak ziemia cięży 

tam dźwiga ją na barach atlas⁹ 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

bez nut

zapada w biały papier  

naprzeciw słońca i wód  

odwieczne promienie  

spadają też mieczami z chmur  

śpiewaczki jedwabne jagnięce 

i wy dziewice pożogi¹⁰ 

przez wiersz przeświecają wasze ręce 

księżycem złowrogim  

zorza opada przez chmury 

a semafor wybucha wzwyż  

drzewa kwitną drzewa wichr¹¹ łamie  

konie fal szaleją u zgliszcz¹² 

chrapliwe pierwotne krzyki  

trzaskają nad światełkiem muzyki  

i wąwozami popłynęła szumu ulewa  

te wiersze z mitycznego kraju  

niechcące śpiewać 

lato na wołyniu

łąka huśtawka 

sznury pogody chrzęszczą 

rozwiewa się nieba kaftan 

w rozkołysaniach 

kołyszą się gałęzie pachnąc szczęściem 

tryumfowania 

od chmur dalekich do suchych skał 

młot słońca połysk 

moich stóp chwała 

tratuje wołyń¹³ 

unosimy się falisty dym 

to słoneczna głowa i ja 

opadamy jak zgaszony wybuch 

krąży fosforyczny rym 

napowietrzną rybą 

z rozkoszą gwiżdżę w czerwcowy czad 

skaczę kołuję tętnię 

25 lat 

nagiego ciała ogień 

ręce ptakami w niebie 

wiatrem nad trawą nogi 

to pięknie  

to pięknie słuchaj 

gdy karminowy grzebień 

południa żłobi upał 

gdy lazurowym koniem do nas 

przyfruwa z gorącej przestrzeni 

asonans¹⁴ 

ukochanej ziemi 

hej  

pamięci zniknionego

gdzie czerwona kalina 

styka się z niebem słodko  

szumiąca wiotka 

jest jasno 

u kaliny zamyślona dziewczyna  

jak piękna 

niewiele takich w życiu spotkań 

spojrzeć w zachwycie zasnąć  

morze morze morze 

okręt orzeł  

ciemność białą mętną stojącą  

łańcuch mocnym sprężeniem trąca  

w tej kopule zwróconej w dół  

wielkiej jak nicość  

łańcuch drży ogniwa idą wzwyż  

ostre szpony drą piach i muł dna 

wyrywa się z mroku żelazny masyw krzyż 

i prąc przez głębię gra 

kotwica  

morze morze morze 

między liny jak deszcz ukośne 

wplątał się wiatru proporzec 

trzepoce ostro i głośno 

ku zorzy  

morze morze morze  

wysp bukiety różowe granatowe 

w słonej burzy jak pięści się trzęsły 

głos daleki szybkim biegał krokiem  

przez obszary jasne i szerokie  

sztywnym jakby przerzucając się przęsłem  

głos daleki tulił się nam do głowy 

nie wiedział drżał powtarzał 

morze morze morze  

wichrze wyspach kotwicy burzy 

szukał głos duży 

orła conrada¹⁵ żeglarza 

panu kazimierzowi miernowskiemu

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

zdrada

dziewanno¹⁶ 

grzmiały bryły chmur 

dziewojo¹⁷ 

szmery drzew się stroją 

dziewico 

błysnęło złote lico sponad gór 

on żonę pojął 

w półkolu półksiężycu mulistym śniada  

wstęgami ciężkim dymem idzie smuga światła 

od sadu w noc gorącą dyszącego jak stado 

los się gmatwa 

a tymczasem woda się czesała 

wartkim szumem u wodopoju 

w siedmiu lustrach odbijał się pałac 

i słowa 

on żonę pojął 

wonią próchna ten dom się odziewa 

modlitwami szemrzący w kątach  

wśród okrzyków do dziewic dziewann 

los się zaplątał 

samobójstwo

ostatnim towarzyszem świt na hafcie firanek 

uderzony wystrzałem z bliska 

w ognistym huku i złocie 

rozszerzył się nagle w czarnych wód ścianę 

wody spadły w cień bez nazwiska 

cień w olbrzymie paprocie 

z dołu posrebrzane 

spadał o sny o sny 

bardzo głęboko siwy tuman zmurszały 

twarze krążą bezwładnie oślepłe 

zalane strużącą się krwią 

każdej dłoni kwiat biały 

ciepły 

w atmosferze stojącej pływa drżąc  

poprzez gęstwę¹⁸ przepastną 

w milczeniu jak rzeka długim 

świecąc w ciemnościach niejasno 

sennego lotu łukiem 

powoli spadł 

we mgłą szarawą migocący 

nieistniejący 

świat  

głębiej 

tuman zatrzepotał jastrzębiem 

nad wieczną nocą 

w zawiei form 

jak kamień 

oszalały wszechmocą 

runął mu na spotkanie 

sztorm  

grzmot grzmot grzmot 

nicość 

przepaści głodna  

żelazna błyskawico 

w lot  

w odmęt 

pęd pęd 

ciężkimi tabunami gwiazdy 

tratować na szczęt 

miażdżyć  

wichrem w ryczącej burzy 

urastał jego gniew 

miotał się palił w ryk zamieniał 

nie mogły śpiewać dłużej 

sprawy człowiecze wspomnienia 

poranek wystrzał ziemia 

nawet krew 

stopionym lały się brązem żywioły w gromie 

on poznał i wrzawą w górę 

wzbijał się niby płomień 

otchłań krzykiem napełniał wojennym 

w miliona głosów zawierusze 

z wszechrzeczy chórem 

i złudzeń 

jesteśmy zjawiska czasy ludzie 

śmierci geniuszem jednym 

śmierci geniuszem 

pani halinie powiadowskiej

deszcz w concarneau

nisko nad lądem chmury zwinięte w pięść 

dziewczyna białe wiadro zanurza w zatokę 

trzepocze się falami horyzontu część 

żagle zakryły drugą przed patrzącym okiem  

spoza skały wiśniowej wiatr prychał jak zwierzę 

obtarłem o liść ręce burza czas mi odejść 

gdy barka rozhuśtana gniotła w pianach wodę 

płótna jej się wydęły dziewczęco i świeżo 

niby daleka bitwa na budynku grzmiał dach 

to w źle przybitych blachach i krokwiach¹⁹ wiatr zagrał 

znikły kontury rzeczy zaszumiało z nagła 

deszcz spadł niby kurtyna w eliptycznych fałdach 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

przeczucia

u czarnych okien wicher 

brzęk choinkowych świecideł 

I wołam przychyl się przychyl 

twarzą ślepą 

niewidzialny trzepot 

szepce idę 

więc wówczas pokoju przestrzeń ściany 

zbratane z sufitem czworgiem krawędzi górą 

siny grzmot przekłuwa na wskroś 

pochłania łóżko szafę obrazy stół 

więc 

jest wielki obszar pod chmurą 

ciemny to dół 

echem zalany 

nawinięty na grzmotu oś 

chyba tak płomień szumi 

spalając jodłowe wieńce 

gdym umilkł 

oparłszy głowę na ręce 

szumiącą głowę 

szumiącą głowę 

rozszerzają się mroki granatowe na wszystko 

na światłość kobiet 

na szybkich pociągów 

przytupujący po polach takt 

fontanny biura bitwy czeluście szacht²⁰ 

szarość armat wieczorów posągów 

zjawiska dawne nowe 

dogasają ciemnoaniołowe 

smugą się leje powolną ni dobra ni zła ni dziwna 

ni śmieszna ni straszna 

trwoga 

po prostu zimna 

jak prąd wichru ze szczelin u proga 

imieniny

sobie samemu z goryczą

więc jeszcze jedna mila  

wiatr silniejszy we włosach  

że godzina godzinę odchyla 

łagodnym uchwytem 

cały mój posag ²¹ 

pod popiołem

wichrze popielny czyś po to wiał 

by imię moje zetrzeć ze skał  

głowy snem owinięte głowy 

czarny kozioł prowadzi na makowy zagon 

widziałem w czeluści skrzypcowej 

jaskółka zawisła wagą 

cienie się w cieniach pławią 

formy poddają się rytmom 

światłością krwawopawią 

parne parowy²² kwitną 

z morza kobiety złotorogie 

wychodzą szukając pieszczot 

w jałowcach czerwony ogień 

krzaki w ogniu proroczym szeleszczą 

do jakich rozwiać się granic 

by nie pachniały bagnem 

wichru popielny taniec 

me imię ściera ze skał 

pragnę  

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

sam

u dna ostrego krzyku 

nic się nie jawi 

brudna skrwawiona stopa na chodniku 

płot afisz 

drzewa szeregami bojowo 

chcą śpiewać ramionami nad głową 

ziemia w kamieniach płowych nie może się uśmiechać 

a gdzieś 

chociaż nici pajęcze na strzechach 

ptaki lecą pod zorzę 

świtem 

wiatrak ręce ogromne rozłożył 

nad żytem 

chociaż rola wędruje bruzdami wzdłuż 

od horyzontu do horyzontu 

od zórz do zórz 

nie ma spokoju  

pokoju mój z zegarem 

przyjacielu z zacisznym objęciem ścian 

ty nawet wietrze stary 

na ulicach mnie zdradzasz gdziem sam  

ach nie noc jedwabi żałobnych 

nie burza nad pustki żywiołem 

nie sen  

słowami czerwonymi 

strunami czerwonymi 

za rozpalonym czołem 

ciemny tors mostu nad ciszą 

wszędzie czerwienie kołem 

płomienie wisząc 

w mętnym strumieniu sekund 

grożą 

powodzią wieków 

straszniej niż noc 

straszniej niż burza 

niż sen 

pontorson²³

ósmą godzinę znaczy twardy zegara terkot 

dzieci w sabotach²⁴ śmieją się biegną do szkoły 

odprowadza je sad brzoskwiniowy a pachnie cierpko 

jest tu i ranek jasny jak lusterko 

wesoły  

to on siekierą z bursztynu podcina drzewa nocy 

więc walą się ciemnymi koronami na zachód 

w uliczce kościół ma srebrne oczy 

domy na kolanach modlą się bez strachu  

pole w ciepłych okrzykach 

bo tam żółty łubin 

swoim nocnym kolorem się upił 

a jeszcze słońca połyka 

ramieniem pijanym otacza 

najmilszą zabawkę swą 

miasteczko 

płaskie jak taca 

stare jak zgrzyt zegara 

pontorson  

pani stanisławie z gozdeckich horzycowej

preludium²⁵

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

1

o świcie wybuchły ptaki z mosiężnych ról 

smukła kobieta jasność przyniosła na głowie 

2

dzwony nienasycone kołyski muzyczne 

wspominać wspominać zapominać  

3

powiewie różowy jak twarz dziecka  

płomyku podcinający niewysoką trawę  

ciemnym kwiatem makowym skinę  

nieruchomy zapach uderzy mnie i zginę 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

4

jeleń stoi u źródła struga szepce ave²⁶ 

ballada z tamtej strony

o śmierci nic już nie wiem  

o czarne okna i powieki 

trzepoce motylami 

pachnie sośniną modrzewiem 

dotyka co noc snami 

zza cichej rzeki 

gdzie mgła noga za nogą 

wlecze się w ciemny zakąt  

trzyma w skrzynce niebieskawy akord  

skrzynki otworzyć nie mogąc  

życie jest snem krótkim 

mówi głos z prawej strony 

życie snem krótkim 

wtóruje ze smutkiem  

głos lewy przyciszony 

życie snem krótkim 

to trzeci nieodgadniony  

i wzbija się w szare niebo  

mgła z nieznanego oblicza  

a czas  

a ziemia dziewicza  

o dlaczego 

wzrok twój nie schodzi 

z przedmiotów pod oknem leżących na stole 

z godziny w której żem się rodził 

ze skrzynki zamkniętej jak boleść 

z umarłych rąk czechowicza 

panu wacławowi gralewskiemu

o matce

rano tęcza na ścianie odbita z lusterka 

falisty brzęk zegara wydobywa na jaw 

maj się sadem puszystym jak chmura rozćwierkał 

w oknie które granicą jest izby i maja  

powiewają tu matki ciemne ciche ręce 

przebywają tęczowy refleks czy wodospad 

nad obrusem ciemnieją ciszej i goręcej 

mimo zmarszczek szept smutny niemyślaną groźbą  

matko zbudzony patrzę spod rzęs trawy leżąc  

matko twe siwe oczy płaczą nade mną może wiatr  

jestem tu choć daleko na innym wybrzeżu  

twój ostatni kwiat 

tak mało wiesz o synu chodząca wśród gromnic  

tyle że spajam głazy rymów  

tyle że nie mogę zapomnieć  

płomienia dymu  

jak nikt inny jesteś pośród ludzi  

mówić cóż mówić drżeć z niemocy słów  

żebyś młoda i piękna w uśmiech mogła wrócić  

znów  

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

przez kresy²⁷

monotonnie koń głowę unosi  

grzywa spływa raz po raz rytmem 

koła koła  

zioła 

terkocze senne półżycie  

drożyną leśną łąkową  

dołem dołem  

polem  

nad wieczorem o rżyska zawadza  

księżyc ciemny czerwony 

wołam  

złoty kołacz²⁸ 

nic nie ma nawet snu tylko kół skrzyp  

mgława noc jawa rozlewna  

wołam kołacz złoty  

wołam koła dołem polem kołacz złoty  

erotyk

błękitne pierwsze litery 

żałobne zaślubiny 

pełnia drapieżna 

suto cieknie srebro atmosfery 

na głębiny 

ty ich nie znasz  

iskry czarnego metalu 

myśli od prądów osłabłe 

opad żalu 

z nagła zorza zadrżała 

świetlistość widzę ciała 

świeższą od złotych jabłek  

stopione razem 

wiersze za mgłą 

noce nizinne 

szklane 

są 

jak upał i chłód 

ze snu schodzących potęg  

czy wiesz te wiersze co cichną 

dla ciebie erotyk 

srebrna duszyczko zwrotek 

marychno  

elegia niemocy

stąpają posłowie nocy 

w ciężkich szatach z buczackich²⁹ makat³⁰ 

szafirowy żwir spod karocy 

zaskakał 

idę z orszakiem jesiennym 

butwieją³¹ poetom śpiewy 

ciemna 

prycha koń we skrzydłach ogniobrewy  

w dolinie tej za liściem liść 

jak pieczęcie spadają na rude traw niebo 

iść dokąd iść 

z wierszem jak dym niepotrzebnym  

posługiwały mi burze 

widziałem dno 

cień mnie swym głosem urzekł 

apokalipsą zbudził 

czy to 

jest sprawa ludzi 

opowiadać komu 

nucę 

powinien bym błyskać i grzmieć  

tak oto snują się słowa listopadowe 

szemrzące sennym listowiem 

o czas 

o ręce puste 

nie mieć białego gromu 

a chmurę mieć 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

elegia żalu³²

ja:

zielona gwiazdo z norwegii 

gładkim na śniegu śladem 

majowe u drzew noclegi 

opowiadaj  

gwiazda:

ogniste święta kobiet schodziły ku wodom 

lekki wiatr kołysał świat nasz nucąc 

chodził smugą złotą 

blaskiem gwiazdy zasmucał 

dymiły karminowe pieśni 

leśny wieczór się prężył 

stojąc w gęstwie wonnych paproci 

ja:

skądże przyszedł jak czary zwyciężył 

cień przedwczesny 

w chłodnym przelocie  

gwiazda:

zwyciężył święta święte schodzące ku wodom 

bo myśl mą przeczuł 

żałuję umarłych młodo 

i mieczów  

ja:

zakrywam się przed rozpaczą dłonią otwartą 

listopad mocno trzyma mnie w ramionach 

wiersz ten rozdarto 

spojrzyj już kona  

gwiazda:

gdy umilknie śmiercią olśniony 

stoczy się na me ręce rosą 

poniosę go niemo 

sinawą szosą 

której nie ma 

to na niej gasły drzewa wiatr szepty mórz 

to tędy szli pomarli zbyt rychło 

snuje się mieczów strzaskanych metaliczny kurz 

i ja gwiazda północna przetoczę się cicho  

to tędy ty idziesz 

zanim jeszcze twe serce ucichło 

elegia uśpienia

godziny gorzkie bez godów 

czarny druk na pożółkłych stronicach 

jakby ze stromych schodów 

spływała w mroku żywica  

zwija się zaułek zawiły 

zagubiony we własnych załomach³³ 

tętnią mu rynsztoków żyły 

rytmami dwoma  

niebo sine niebo szare 

domy szare domy sine 

beznamiętnym obszarem 

to niebo to miasto rodzinne  

tylko myśli się miłość żywą 

w myśli na bruku się klęka 

naprawdę złotą niwą 

faluje tylko piosenka  

sen życie ujął 

osłoda sen ciężki a nieważki 

piękne zjawy sennie kołują 

w krwawych ciemnościach czaszki 

dni malowane zmierzchem 

śniąc także jak zły list potargam 

wtedy 

kwiaty na gwiazdach wierzchem 

rajskie ptaki obsiadają parkan 

rzeką świateł ścieka śnieg zbrudzony 

tęcz jest tyle tęcze lecą ulicą 

jedna niesie konew 

z żywicą  

z żywicą 

znów po ogniowych ogrodach 

znowu ciemne korony 

i w takt ociężałych kroków 

spływa po czarnych schodach 

żywica i miasto mroku  

Przypisy:

1. chryzolit — minerał barwy żółtej lub zielonkawej z grupy oliwinów, kamień szlachetny stosowany w jubilerstwie. [przypis redakcyjny]

2. beryl (gr. berillos: morska zieleń) — przezroczysty minerał o szklistym połysku, krzemian berylu i glinu. Jego zabarwione odmiany są kamieniami szlachetnymi, np. zielony to szmaragd, niebieski to akwamaryn. [przypis redakcyjny]

3. kośba — koszenie zboża lub trawy. [przypis redakcyjny]

4. wiotszą — popr. bardziej wiotką. [przypis redakcyjny]

5. piłsudski — wiersz jest również dostępny w tomie poetyckim Józefa Czechowicza Dzień jak co dzień. [przypis edytorski]

6. czeremcha — drzewo lub krzew o białych, odurzająco pachnących kwiatach. [przypis redakcyjny]

7. Nike — w mitologii greckiej bogini zwycięstwa. [przypis redakcyjny]

8. Belweder — pałac w Warszawie w Parku Łazienkowskim, dawna siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. [przypis redakcyjny]

9. Atlas — w mitologii greckiej tytan dźwigający z rozkazu Zeusa na barkach sklepienie niebios. [przypis redakcyjny]

10. pożoga (przen.) — dramatyczne wydarzenia, zwykle wojenne, niosące zniszczenie i cierpienie. [przypis redakcyjny]

11. wichr (poet.) — wicher. [przypis redakcyjny]

12. zgliszcze — pozostałość po pożarze, pogorzelisko. [przypis redakcyjny]

13. Wołyń — kraina Rusi, potem Rzeczypospolitej; obecnie płn.-zach. część Ukrainy. Obszar usytuowany między górnym Bugiem a Słuczą, na płn. do dorzecza Prypeci. [przypis redakcyjny]

14. asonans — rym niedokładny, w którym powtarzają się tylko samogłoski. [przypis redakcyjny]

15. conrad — Joseph Conrad (1857–1924), marynarz i pisarz. [przypis redakcyjny]

16. Dziewanna (mit. słow.) — bogini łowów, zwierzyny i lasów. Zdaniem Długosza odpowiednik Diany. W Polsce do XV w. topiona jako kukła ze słomy wraz z Marzanną w 4 niedzielę Wielkiego Postu. [przypis redakcyjny]

17. dziewoja (staropol.) — piękna panna. [przypis redakcyjny]

18. gęstwa — gąszcz, gęstwina. [przypis redakcyjny]

19. krokiew — belka podtrzymująca pokrycie dachu. [przypis redakcyjny]

20. szacht — pionowy szyb w budynku prowadzący od piwnic przez wszystkie kondygnacje aż po strych; szachtem poprowadzone są rozmaite instalacje: elektryczne, telefoniczne itp. [przypis redakcyjny]

21. posag — majątek wnoszony mężowi przez żonę przy zawieraniu małżeństwa. [przypis redakcyjny]

22. parów — sucha dolina o szerokim, płaskim dnie i stromych, lecz nieurwistych zboczach, powstała z przeobrażenia wąwozu. [przypis redakcyjny]

23. Pontorson — miejscowość i gmina w Normandii, w płd. Francji. [przypis redakcyjny]

24. saboty — chodaki; buty wykonane z drewna, o wygiętej podeszwie i podniesionym nosku, powszechnie noszone od XVI w. przez lud, szczególnie w Holandii i Bretanii (sąsiadującej z Normandią). [przypis edytorski]

25. preludium — termin muz., pierwotnie gatunek ustalający tonację przd rozpoczęciem śpiewu. [przypis redakcyjny]

26. ave (łac.) — bądź zdrów. [przypis redakcyjny]

27. przez kresy — utwór występuje również w tomie poetyckim Józefa Czechowicza Nic więcej. [przypis edytorski]

28. kołacz — rodzaj pszennego pieczywa (chleba lub ciasta) w kształcie koła (stąd nazwa), tradycyjnie używanego podczas obrzędów przez Słowian; dziś niekiedy odwołując się do dawnego zwyczaju wypieka się kołacz z okazji wesel i ważnych świąt. [przypis redakcyjny]

29. buczacki — tj. z Buczacza; Buczacz: miasto na Ukrainie w obwodzie tarnopolskim; do 1939 w obrębie granic Polski. [przypis redakcyjny]

30. makata — niewielka tkanina dekoracyjna zawieszana na ścianach lub rozkładana na meblach. [przypis redakcyjny]

31. butwieć — rozkładać się pod wpływem wilgoci i powietrza. [przypis redakcyjny]

32. elegia żalu — utwór występuje również w tomie poetyckim Józefa Czechowicza Nic więcej. [przypis edytorski]

33. zwija się zaułek zawiły zagubiony we własnych załomach — we fragmencie tym występuje aliteracja, środek stylistyczny polegający na powtórzeniu jednakowych głosek lub zespołów głosowych na początku wyrazów sąsiadujących ze sobą w tekście lub zajmujących analogiczne miejsce w wersie lub w zdaniu. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ballada-z-tamtej-strony

Tekst opracowany na podstawie: Józef Czechowicz, Ballada z tamtej strony, Wydawnictwo Droga, Warszawa 1932

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Katarzyna Kwiatkowska, Marta Niedziałkowska, Wioletta Purc, Weronika Trzeciak.

Okładka na podstawie: DeeAshley@Flickr, CC BY 2.0

ISBN-978-83-288-3166-7

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.