Franciszek Karpiński

Laura i Filon

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Laura i Filon

Laura

Już miesiąc zeszedł, psy się uśpiły, 

I coś tam klaszcze za borem. 

Pewnie mnie czeka mój Filon miły, 

Pod umówionem jaworem. 

Nie będę sobie warkocz trefiła¹, 

Tylko włos zwiążę splątany; 

Bo bym się bardziej jeszcze spóźniła, 

A mój tam tęskni kochany. 

Wezmę z koszykiem maliny moje, 

I tę plecionkę różowę²: 

Maliny będziem jedli oboje; 

Wieniec mu włożę na głowę. 

Prowadź mię teraz, miłości śmiała! 

Gdybyś³ mi skrzydła przypięła! 

Żebym najprędzej bór przeleciała, 

Potem Filona ścisnęła! 

Oto już jawor... Nie masz miłego! 

Widzę, że jestem zdradzona! 

On z przywiązania żartuje mego; 

Kocham zmiennika⁴ Filona. 

Pewnie on teraz koło bogini 

Swej, czarnobrewki Dorydy, 

Rozrywkę sobie okrutną czyni, 

Kosztem mej hańby i bièdy⁵. 

Pewnie jej mówi: że obłądzona 

Wspieram się w drzewa i bory, 

I... zamiast jego białego łona, 

Ściskam nieczułe jawory. 

Filonie! wtenczas... kiedym nie znała 

Jeszcze miłości szalonej, 

Pierwszy razem⁶ ją w twoich zdybała⁷ 

Oczach i w mowie pieszczonej⁸. 

Jakże mię mocno ubezpieczała⁹, 

Że z tobą będę szczęśliwą! 

A z tem się chytrze ukryć umiała, 

Że bywa czasem fałszywą. 

Słabą niewinność łatwo uwiodą! 

Teraz wracając do domu, 

Nauczać będą moją przygodą, 

Żeby nie wierzyć nikomu. 

Ale któż zgadnie: przypadek jaki 

Dotąd zatrzymał Filona? 

Może on dla mnie zawsze jednaki, 

Możem ja próżno strwożona? 

Lepiej mu na tym naszym jaworze 

Koszyk i wieniec zawieszę, 

Jutro paść będzie trzodę przy borze... 

Znajdzie!... jakże go pocieszę! 

Och, nie! on zdrajca; on u Dorydy, 

On może teraz bez miary 

Na sprośne z nią się wydał bezwstydy... 

A ja mu daję ofiary... 

Widziałam wczoraj, jak na nią mrugał; 

Potem coś cicho mówili: 

Pewnie to dla niej ten kij wystrugał, 

Co się mu wszyscy dziwili. 

Jakżeby moję hańbę pomnożył, 

Gdyby od Laury uwity¹⁰ 

Wieniec na głowę Dorydy włożył, 

Jako łup na mnie zdobyty? 

Wianku różany! gdym cię splatała, 

Krwiąm się rąk moich skropiła¹¹: 

Bom twe najmocniej węzły spajała, 

I z robotąm się kwapiła¹². 

Teraz bądź świadkiem mojej rozpaczy 

I razem¹³ naucz Filona: 

Jako w kochaniu nic nie wybaczy 

Prawdziwa miłość, wzgardzona. 

Tłukę o drzewo koszyk mój miły, 

Rwę wieniec, którym splatała¹⁴. 

Te z nich kawałki będą świadczyły, 

Żem z nim na wieki zerwała... 

Kiedy w chrościnie¹⁵ Filon schroniony 

Wybiegł do Laury spłakany, 

Już był o drzewo koszyk stłuczony, 

Wieniec różowy stargany. 

Filon

O popędliwa!... o ja niebaczny!... 

Lauro!... poczekaj... dwa słowa... 

Może występek mój nie tak znaczny, 

Może zbyt kara surowa; 

Jam tu przed dobrą stanął godziną, 

Długo na ciebie klaskałem; 

Gdyś nadchodziła, między chrościną 

Naumyślnie¹⁶ się schowałem, 

Chcąc tajemnice twoje wybadać, 

Co o mnie będziesz mówiła? 

A stąd szczęśliwość moję układać, 

Ale czekałem zbyt siła¹⁷. 

Pierwsze twe skargi o Dorys były, 

Sądź o mnie, Lauro, inaczej: 

Kogóż by wdzięki tamte wabiły, 

Kto cię raz tylko obaczy? 

Prawda, że czasem z nią się bawiło, 

Mając znajomość od długa¹⁸; 

Ale kochania nigdy nie było — 

Nie już ten kocha, co mruga¹⁹. 

Oto masz ten kij, po nim znamiona 

Niebieskie, gładko rzezane, 

W górze zobaczysz nasze imiona, 

Obłędnym węzłem związane. 

Cóżem zawinił, byś mię gubiła 

Przez twój postępek tak srogi? 

Czyliż dlatego, żeś ty błądziła, 

Ma ginąć Filon ubogi? 

Jeśli się za co twych gniewów boję... 

To mię twa rozpacz strapiła: 

Długom kupował ciekawość moję; 

Łzamiś ją swemi płaciła. 

Ale w tym wszystkim złość nic nie miała²⁰: 

Wszystko z powodu dobrego; 

Ja wiem, dlaczegoś tyle płakała. 

Ty wiesz mój podstęp dlaczego? 

Laura

Dajmy już pokój troskom i zrzędzie²¹: 

Ja cię niewinnym znajduję; 

Teraz mój Filon droższy mi będzie, 

Bo mię już więcej kosztuje. 

Filon

Teraz mi Laura za wszystko stanie. 

Wszystkim pasterkom przodkuje; 

I do gniewu ją wzrusza kochanie, 

I dla miłości daruje. 

Laura

Jedna się Dorys wyłączyć miała, 

Jej pierwsze miejsce naznaczę, 

Na to wspomnienie drżę zawsze cała, 

Cóż, kiedy cię z nią obaczę! 

Filon

Dla twego, Lauro, przypodobania, 

Przyrzekam ci to na głowę: 

Chronić się będę z nią widywania, 

W żadną nie wnijdę²² rozmowę. 

Laura

Czymże nagrodzę za te ofiary? 

Nie mam — prócz serca niemego; 

Jedne ci zawsze przynoszę dary, 

Przyjmij, jako co nowego. 

Filon

Któż by dla ciebie nie zerwał węzły 

Przyjaźni, co mię nęciły? 

W twej pięknej twarzy wszystkie uwięzły 

Nadzieje moje i siły. 

Laura

Ja mam mieć z płaczu po twarzy smugi; 

Ale, jak mi się nadarzy 

Spleść i ułożyć warkocz mój długi, 

Mówią, że mi to do twarzy. 

Filon

Gdyby mi Akast dawał swe brogi 

Ze złotem swojej Izmeny, 

Rzekłbym: Akaście! tyś jest ubogi, 

Bo moja Laura bez ceny. 

Laura

Ani ja pragnę szczęścia wielkiego, 

Które (choćbym też i miała) 

Za jeden uśmiech Filona mego 

Zaraz bym z chęcią mieniała²³. 

Filon

O światło moje, wpośród tej nocy! 

Zagrodo mego spokoja! 

Ty jeszcze nie wiesz o twojej mocy, 

A ja czuję ją... o moja! 

Laura

Połóż twą rękę, gdzie mi pierś spada, 

Czy słyszysz to serca bicie? 

Za uderzeniem każdym ci gada, 

Że cię tak kocha, jak życie. 

Filon

Daj mi ust... z których i niepokoje, 

I razem słodycz wypływa... 

Tą drogą poślę zapały moje, 

Aż gdzie twa dusza przebywa. 

Laura

Czy w każdym roku taka z kochania, 

Jak w osiemnastym, mozoła²⁴? 

Jeśli w tym nie masz pofolgowania²⁵, 

Jak człek miłości wydoła? 

Filon

Ściśnij twojego, Lauro! Filona; 

Ja cię przycisnę wzajemnie: 

Serca zbliżone łonem do łona, 

Rozmawiać będą tajemnie. 

Laura

Ty mię daleko ściskasz goręcej: 

A jam cię tylko dotknęła: 

Nie przeto, Filon, kochasz mię więcej, 

Miłość mi siły odjęła. 

Filon

Lauro! coś dotąd dla mnie świadczyła, 

Jeszcze dowodzi to mało, 

Że mię tak kochasz, jakeś mówiła: 

Jeszcze mi prosić zostało. 

Laura

Tegom się miała z ciebie spodziewać? 

Jakże to skarga niezbożna! 

Nie proś, nie każ mi: ty mię chcesz gniewać... 

Kochać cię więcej nie można. 

Filon

Kiedyż mię za to nie będziesz winić? 

I kiedyż będziesz wiedziała, 

Co do dzisiejszej łaski przyczynić; 

Że taka miłość niecała? 

Laura

Filonie! widzisz wschodzące zorze, 

Już to drugi raz kur pieje. 

Trochę przydługo bawię na dworze... 

Jak matka wstała!... truchleję. 

Filon

Żal mi cię puścić, nie śmiem cię trzymać... 

Kiedyż przyśpieszy czas drogi, 

Gdy z moją Laurą i słodko drzymać, 

I bawić będę bez trwogi. 

Laura

Miesiącu! już ja idę do domu! 

Jeśliby kiedy z Dorydą 

Filon tak trawił noc po kryjomu, 

Nie świeć, niech na nich dżdże idą²⁶! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. trefić — układać fryzurę. [przypis edytorski]

2. plecionka różowa — wieniec z róż. [przypis edytorski]

3. gdybyś — tu: jakbyś, jak gdybyś. [przypis edytorski]

4. zmiennik — tu: osoba o zmiennym, niestałym charakterze i uczuciach. [przypis edytorski]

5. bièdy — wyraz, tworząc rym z „Dorydy”, stanowi przykład dawnej formy z tzw. è pochylonym, wymawianym jak i. [przypis edytorski]

6. Pierwszy razem ją (...) zdybała — daw. konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: „pierwszy raz ją zdybałam”, tj. pochwyciłam, spotkałam nagle (miłość w oczach i mowie ukochanego). [przypis edytorski]

7. zdybać — przyłapać. [przypis edytorski]

8. pieszczony (daw.) — pieszczotliwy, delikatny, wyszukany. [przypis edytorski]

9. ubezpieczać — tu: zapewniać, upewniać. [przypis edytorski]

10. od Laury uwity — upleciony przez Laurę. [przypis edytorski]

11. krwiąm się rąk moich skropiła — daw. konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: skropiłam się krwią moich rąk. [przypis edytorski]

12. z robotąm się kwapiła — daw. konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: kwapiłam się z robotą; kwapić: spieszyć się. [przypis edytorski]

13. razem (daw.) — zarazem; jednocześnie. [przypis edytorski]

14. którym splatała — daw. konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: który splatałam. [przypis edytorski]

15. chrościna — krzaki; por.: chrust. [przypis edytorski]

16. naumyślnie — z rozmysłem, celowo. [przypis edytorski]

17. zbyt siła — zbyt wiele; tu: zbyt długo. [przypis edytorski]

18. od długa — od dawna. [przypis edytorski]

19. Nie już ten kocha, co mruga — Ten, kto mruga, nie znaczy, że już kocha. [przypis edytorski]

20. w tym wszystkim złość nic nie miała — złość (względnie: zło, zła wola) nie miała w tym żadnego udziału. [przypis edytorski]

21. zrzęda — zrzędzenie; narzekanie. [przypis edytorski]

22. wnijść — wejść. [przypis edytorski]

23. mieniać (daw.) — zamieniać, wymieniać (się). [przypis edytorski]

24. mozoła (a. mozół) — trud. [przypis edytorski]

25. pofolgowanie — tu: ulga; złagodzenie, uwolnienie. [przypis edytorski]

26. niech na nich dżdże idą — niech na nich padają deszcze. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/laura-i-filon

Tekst opracowany na podstawie: Franciszek Karpiński, Sielanki, T. H. Nasierowski, Druk. "Przemysłowa", Warszawa 1892

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Portret kobiety wg. Angeliki Kaufmann, Kauffmann, Angelica (1741-1807), nieznany, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.