# Pieśń V (Wieczna sromota i nienagrodzona...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Pieśni, Księgi wtóre. Pieśń V. Pieśń o spustoszeniu Podola

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Wieczna sromota[1] i nienagrodzona
Szkoda[2], Polaku: ziemia spustoszona
Podolska leży, a pohaniec[3] sprosny[4],
Nad Niestrem[5] siedząc, dzieli łup żałosny[6].

Niewierny[7] Turczyn psy zapuścił swoje[8],
Którzy zagnali piękne łanie[9] twoje
Z dziećmi pospołu a nie masz nadzieje,
By kiedy miały nawiedzić swe knieje.

Jedny[10] za Dunaj Turkom zaprzedano,
Drugie do hordy dalekiej zagnano;
Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!)
Psom bisurmańskim[11] brzydkie ścielą łoże.

Zbójce, niestety, zbójce nas wojują,
Którzy ani miast, ani wsi budują;
Pod kotarzami[12] tylko w polach siedzą,
A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą!

Tak odbieżałe stado[13] więc drapają
Rozbójce wilcy, gdy po woli[14] mają,
Że[15] ani pasterz nad owcami chodzi,
Ani ostrożnych psów za sobą wodzi.

Jakiego serca Turkowi dodamy[16],
Jesli tak lekkim[17] ludziom nie zdołamy?
Ledwieć nam i tak króla nie podawa[18];
Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa[19].

Zetrzy sen z oczu a czuj w czas o sobie[20],
Cny Lachu[21]! Kto wie, jemu czyli tobie
Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku
Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku.

A teraz k temu obróć myśli swoje
Jakobyć[22] szkody nieprzyjaciel twoje
Krwią swą nagrodził i omył tę zmazę,
Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazę.

Wsiadamy?[23] Czy nas półmiski trzymają?
Biedne półmiski, czego te czekają?
To pan, i jadać na śrebrze godniejszy,
Komu żelazny Mars będzie chętniejszy[24].

Skujmy talerze na talery[25], skujmy,
A żołnierzowi pieniądze gotujmy.
Inszy to darmo[26] po drogach miotali,
A my nie damy, bychmy w cale trwali?

Dajmy, a naprzód dajmy! Sami siebie
Ku gwałtowniejszej chowajmy potrzebie.
Tarczej niż piersi pierwej nastawiają,
Pozno puklerza przebici macają[27].

Cieszy mię ten rym: «Polak mądr po szkodzie»;
Lecz jesli prawda i z tego nas zbodzie[28],
Nową przypowieść Polak sobie kupi[29],
Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi.

sromota (daw.) — hańba, niesława. [przypis redakcyjny]

nienagrodzona szkoda — niepowetowana strata. [przypis redakcyjny]

pohaniec (daw.) — muzułmanin (Turek lub Tatar; poganin); określenie pogardliwe. [przypis redakcyjny]

sprosny (starop.) — godny potępienia, potworny, okrutny. [przypis redakcyjny]

Niestr — Dniestr. [przypis redakcyjny]

żałosny (daw.) — godny żalu. [przypis redakcyjny]

niewierny — niechrześcijanin. [przypis redakcyjny]

Turczyn psy zapuścił swoje — Turek (sułtan turecki) wypuścił swoich poddanych (sforę) Tatarów. [przypis redakcyjny]

łanie — tu przen.: piękne kobiety. [przypis redakcyjny]

jedny (daw. M. lm r. ż.) — jedne. [przypis redakcyjny]

bisurmański — mahometański. [przypis redakcyjny]

kotarz — szałas, namiot; por. dziś: kotara. [przypis redakcyjny]

odbieżałe stado — stado opuszczone; może aluzja do sytuacji po ucieczce z Polski Henryka Walezego. [przypis redakcyjny]

po woli (starop.) — według woli, posłuszny komuś; por. daw.: powolny. [przypis redakcyjny]

że — tu: gdyż. [przypis redakcyjny]

dodać serca (daw.) — dodać odwagi. [przypis redakcyjny]

lekki (daw.) — podły, godny lekceważenia. [przypis redakcyjny]

Ledwieć nam (…) króla nie podawa — aluzja do tureckich rad w sprawie wyboru króla. [przypis redakcyjny]

mała nie dostawa (starop.) — mało brakuje. [przypis redakcyjny]

czuj (…) o sobie (starop.) — czuwaj nad sobą, nad swoim bezpieczeństwem. [przypis redakcyjny]

Lach — Polak. [przypis redakcyjny]

jakobyć — aby ci. [przypis redakcyjny]

Wsiadamy? — w znaczeniu: czy już wsiadamy na konie? [przypis redakcyjny]

chętny (daw.) — życzliwy; por. współcz. antonim: niechętny. [przypis redakcyjny]

talery — talary (powszechnie używana moneta srebrna). [przypis redakcyjny]

darmo — bez celu. [przypis redakcyjny]

Pozno puklerza przebici macają — gdy już pierś jest przebita, za późno chwytać za puklerz. [przypis redakcyjny]

zbodzie — zepchnie; dosł.: strąci z konia. [przypis redakcyjny]

przypowieść (…) sobie kupi — zyska przysłowie na swój temat. [przypis edytorski]